|
||
| Bilgisayarı insan vücduna benzetirsek anakart bilgisayarın sinir sistemine benzetilebilir. Bilgisayardaki tüm donanım anakart üzerindeki veri yolları aracılığı ile haberleşir. Bilgisayara takılan her türlü donanım parçası mutlaka anakarta bağlanmak zorundadır. Anakart üzerinde, donanımların takılması için portlar ve slotlar bulunur. Bu dersde anakartın görevlerini, anakart üzerindeki veriyolları anlatılacaktır. Bu dersin sonunda öğreneceğiniz konular: Bilgisayar kasaları Anakart Genişleme yuvaları Kablo ve konnektörler BIOS Anakart Nedir? Bilgisayara takılan tüm donanım anakarta bağlanır. Anakartın sağladığı veri yolları, adresler ve kontrol uniteleri sayesinde tüm donanım birbirleriyle haberleşebilir. Ayrıca anakart, bilgisayarın dış dünya ile haberleşmesini sağlayan USB, (Universal Serial Bus) LPT, COM gibi bağlantı noktaları sunar. Bir bilgisayarın sahip olabileceği özellikleri anakart belirler. Takılabilecek işlemci tipi, RAM miktarı, ekran kartı tipi gibi özellikler anakartın özelliklerine bağlıdır. Anakartlar tasarımlarına göre temel olarak üçe ayrılırlar. AT Form-Factor: 1982 yılında geliştirilen ve 1990’lı yılların başlarına kadar yaygın olarak kullanılmıştır. Küçük olduğu için montajı zordur. Paralel ve seri bağlantı noktaları ayrı kablolar ile anakarta takılır. Soğutma sistemi eski işlemciler için yeterli olsa da ATX ve BTX yapılarına göre kötüdür. ATX Form-Factor: AT standartı üzerinde daha iyi soğutma sistemi sağlamak amacıyla bir takım değişiklikler yapılarak geliştirilmiştir. Bu kartın tasarımında işlemci güç kaynağı fanının hemen alltına denk geldiği için daha iyi soğutma sağlar. Paralel ve seri bağlantı noktaları anakrata tümleşik olduğu için kablo kargaşası yaşanmaz. Kullanılan kasalar genelde daha büyük olduğu için montajı kolaydır. Bilgisayara verilen güç isletim sistemini kapatma komutuyla otomatik olarak kesilir. BTX Form-Factor: ATX üzerinde bir takım değişiklikler yapılarak geliştirilmiştir. Anakart üzerindeki slot ve soketlerin yerleri, kasa içerisindeki ısının dışarıya daha kolay atılabilmesi için değiştirilmiştir. Yonga Seti (Chip Set) Bilgisayara takılan tüm donanım birimleri işlemci ile haberleşmek zorundadır. Ancak hızları işlemciyle karşılaştırıldığında çok düşüktür. Bu da işlemcinin diğer donanımları beklemesine ve verimli çalışmamasına sebep olur. Bu yüzden donanımlar işlemci ile direkt olarak haberleşmezler. İşlemci ile donanımın heberleşme hızını arttırmak için yonga setleri kullanılır. Yonga setleri iki bölümden oluşur: Kuzey Köprüsü (North Bridge): İşlemci, RAM, AGP slotu ve güney köprüsü kuzey köprüsüne bağlıdır. Bu birimlerden gelen verileri hızlandırarak işlemciye yollar. İşlemciden gelen veriyi ise yavaşlatarak gideceği birimlere yollar. Güney Köprüsü (South Bridge): ISA, PCI, paralel ve seri portlar ve depolama birimleri güney köprüsüne bağlıdır. Bu birimlerden gelen verileri hızlandırarak kuzey köprüsüne iletir. Anakart hızı kuzey köprüsü ve güney köprüsü arasındaki veriyolu hızıdır ve bilgisayarın hızına direkt etki eder. İşlemciden sonra en önemli bileşendir ancak terfi ettirilemez. Genişleme Yuvaları Biigisayara takılacak kartlar için anakart üzerinde genişleme yuvaları bulunur. Bilgisayrın bir bileşeninden diğerine veri iletmek için veri yolları kullanılır, genişleme yuvaları bu veri yollarının uçlarındadır. ISA (Industry Standart Architecture) 1984 yılında üretilmiş olan ISA veri yolu, ilk zamanlarda 8 bit, sonraları 16 bit bant genişliğindedir ve en fazla 8 Mhz hızında çalışır. Eski bir teknoloji olduğu için günümüz anakartlarında kullanılmaz. ISA veriyollarının uçlarındaki genişleme yuvalarına ekran kartı, ses kartı gibi kartlar takılabilir. PCI (Peripheral Component Interconnect) 1990’lı yıllarda Intel tarafından geliştirilmiştir. 32 bt genişliğinde 33 Mhz hızında çalışır. Saniyede 133 MByte veri aktarabilir. Ancak PCI genişleme yuvalarına takılan kartlar bu bat genişliğini paylaşırlar. Her türlü işlemci ile çalışabilecek şekilde geliştirilmiştirlerdir. Plug and play özelliğine sahiptirler. Bu özellikleri sayesinde kendilerini yapılandırıp sisteme tanıtırlar. PCI veriyollarının uçlarındaki genişleme yuvalarına ekran kartı, ses kartı gibi kartlar takılabilir. AGP (Advanced Graphics Port) Ekran kartı üreticileri geliştirdikleri teknolojiler sonucunda çok hızlkı ekran kartları ürettiler. Bu hızlara PCI veriyolu paylaşımlı olduğu için yetersiz kaldı. Bunun sonucunda direkt olarak kuzey köprüsü ile haberleşen AGP adı verilen yeni bir veri yolu geliştirildi. AGP sadece ekran kartları için kullanılır ve sadece grafik verisi aktarır. Standart AGP veri yolu 66 MHz ve 32 bit bant genişliğindedir. Daha sonra AGP2X (66MHz x 2), AGP 4X (66MHz x 4), AGP 8X (66MHz x  teknolojileri geliştirildi.PCI Express Direkt olarak kuzey köprsüne bağlı bir veriyoludur. Verileri seri olarak karşılıklı iletir. Normal PCI veriyoluna göre daha az güç tüketir. Bağlantı Noktaları Bağlantı noktaları, bilgisayarın dış dünya ile haberleşimini sağlayan birimlerdir. Bu birimlere yazıcı, klavye, mouse, scanner, camera gibi birimler bağlanabilir. PS/2 Genelde klavye ve mouse bağlamak için kullanılırlar. Barkod okuyucular ve smart kart okuyucuları da bağlanabilir. AT anakartlarda da kullanılmasına rağmen ATX anakart yapılarında standartlaşmıştır. Paralel Port (LPT) Yazıcı, scanner ve harici depolama birimi bağlanabilir. Eski bir teknoloji olduğu için yeni anakartlarda bulunmasına rağmen pek kullanılmaz. Bunun yerine artık USB kullanılmaktadır. Seri Portlar (COM) AT anakart yapılarında mouse bağlamak için kullanılırlar. Ayrıca yazıcı, harici modem, kamera gibi birimler bağlanabilir. Eski bir teknolojidir, günümüz sistemlerinde kullanılmaz. Yerini USB’ye bırakmıştır. Universal Serial Bus (USB) Yüksek veri iletimi hızı ve uyumluluk sağladığı için günümüz bilgisayarlarının vazgeçilmez bağlantı noktasıdır. Hemen her türlü birimi bağlamak için kullanılabilirler. İki versiyonu vardır. USB 1.1 saniyede 1,5 MB veri iletebilir. USB 2.0 ise saniyede 60 MB veri transfer hızı sağlar. Sistem çalışırken bu bağlantı noktalarına takılan birimler otomatik olarak algılanır. Bu özellikleri sayesinde çok kullanışlı ve tercih edilen bağlantı noktalarıdır. FireWire (IEEE 1394) Saniyede 50 MB veri iletim hızı sağlar. Genelde grafik ve video aktarmak için kullanılırlar.USB kadar yaygın değildirler. BIOS (Basic Input Output System) BIOS bilgisayar için büyük öneme sahip birimlerden biridir. BIOS içerisinde yazılım olan bir tür ROM bellektir. Anakart üzerindeki kaynakların yönetimi BIOS üzerinden yapılır.. BIOS, bilgisayarın donanımı ile işletim sistemi arasında bir köprü görevi görür. BIOS olmadan bilgisayarın açılması mümkün değildir. BIOS, kullanıcın yapmış olduğu ayarları CMOS (Complementary Metal Oxide Semiconductor) üzerinde tutar. Bilgisayarın açılışı sırasındaki bilgileri CMOS üzerinden alır. Bilgisayar kapalı iken CMOS üzerindeki bilgileri tutulması BIOS pili ile sağlanır. BIOS`un görevleri POST (Power On Self Test): BIOS bilgisayar açılırken donanımları tarar. İlk olarak Ekran kartını, işlemciyi ve RAM`i tarar, bu parçalardan birinde sorun varsa sorun olan parçaya göre sesli olarak kullanıcıyı uyarır. İşlemci, RAM ve ekran kartında problem yoksa monitöre görüntü gelir ve sırasıyla diğer birimleri tarar. Diğer donanım birimlerinde sorun varsa bunu ekranda gösterir. CMOS üzerindeki bilgileri kontrol ederek açılışın hangi sürücüden olacağına bakar. Gölgeleme (Shadowing): İşlemcinin çalışması için gerekli dosyaları sabit diskten alıp RAM`a kopyalar. Böylece işlemcinin çalışmasını sağlar. Sistem saatini tutar. |
||