|
||
Bilgisayar Donanımları Bilgisayar Sistem Birimleri Ana Kart Ana kart, fiberglastan yapılmış, üzerinde bakir yolların bulunduğu, genellikle koyu yeşil renkte büyükçe bir levhadır. Ana kart üzerinde, mikroişlemci, bellek, genişleme yuvaları, BIOS ve diğer yardımcı devreler yer alır. Sistem saati bu yardımcı devrelerden biridir. Ana kart, tüm sistemin temelini oluşturmaktadır. Diğer kartlar (I/O kartı, grafik kartı, vb.) Ana kart üzerindeki genişleme yuvalarına takılır. Ana kart, tüm kartların kendi üzerine takılmasından dolayı bu adı almıştır. Çünkü bilgisayarın diğer bileşenleri bir şekilde ana karta bağlanıyor, birbirleri ile anlaşmak için ana kartı bir platform olarak kullanıyor; yani bilgisayarın "sinir sistemi" ana kart üzerinde yer alıyor. Bir kişisel bilgisayar (PC) 'in hangi özelliklere sahip olabileceğini belirleyen en önemli bilesen ana karttır, çünkü ana kart üzerindeki elektronik bileşenler, bilgisayara hangi tür işlemciler takılabileceğini, maksimum bellek kapasitesinin ne kadar olabileceğini, bazı bileşenlerin hangi hızlara çıkabileceğini, hangi yeni donanım teknolojilerini destekleyebileceğini belirlemektedir. Burada ana kart ile ilgili sık kullanılan bazı teknik terimlerin bilinmesinde fayda vardır. Bunlar: Yonga Seti: yonga seti (Chip Set), ana kartın "beynini" oluşturan entegre devrelerdir. Bunlara bilgisayarın trafik polisleri diyebiliriz. Çünkü bu devreler işlemci, önbellek, sistem veri yolları, çevre birimleri, kısacası bilgisayar içindeki her şey arasındaki veri akışını denetler. Veri akışı, bilgisayarın pek çok parçasının işlemesi ve performansı açısından çok önemli olduğundan, yonga seti de bilgisayarın kalitesi, özellikleri ve hızı üzerinde en önemli etkiye sahip birkaç bileşenden biridir. Eski sistemlerde bilgisayarın farklı bilesen ve işlevlerini, çok sayıda yonga denetlerdi. Yeni sistemlerde hem maliyeti düşürmek, hem tasarımı basitleştirmek, hem de daha iyi uyumluluk sağlamak için bu yongalar tek bir yonga seti olarak düzenlendi. Günümüzde en yaygın yonga seti Intel tarafından üretilmektedir. Intel kendi yonga setlerini, bunların desteklediği veri yolu teknolojilerini de temsil edecek şekilde PCI set ve AGP set olarak da adlandırmaktadır. Silicon Integrated Systems (SIS), Acer Labs Inc. (ALI), VIA gibi üretici firmaların da geliştirdiği popüler yonga setleri vardır. Veri Yolu: bilgisayarın içindeki bileşenler birbirleri ile çeşitli şekillerde "konuşurlar". Kasa içindeki bileşenlerin çoğu (işlemci, önbellek, bellek, genişleme kartları, depolama aygıtları vs.) Birbirleri ile veri yolları aracılığı ile konuşurlar. Basitçe, bilgisayarın bir bileşeninden diğerine verileri iletmek için kullanılan devrelere veri yolu (BUS) adı verilir. Bu veri yollarının ucunda da genişleme yuvaları bulunabilir. Sistem veri yolu denince, genelde ana kart üzerindeki bileşenler arasındaki veri yolları anlaşılır. Ayrıca ana karta takılan kartların işlemci ve belleğe erişebilmelerini sağlayan genişleme yuvalarına da veri yolu adı verilir. Tüm veri yolları adres ve standart veri yolu olmak üzere iki bölümden oluşur. Standart veri yolu bilgisayarda yapılan işlemlerle ilgili verileri aktarırken, adres veri yolu, verilerin nerelere gideceğini belirler. Bir veri yolunun kapasitesi önemlidir, çünkü bir seferde ne kadar veri transfer edilebileceğini belirler. Örneğin, 16 bit'lik veri yolu bir seferde 16 bit, 32 bit'lik veri yolu 32 bit veri transfer eder. Her veri yolunun MHz cinsinden bir saat hızı (frekans) değeri vardır. Hızlı bir veri yolu, verileri daha hızlı transfer ederek uygulamaların daha hızlı çalışmasını sağlar. Kullandığımız bazı donanım aygıtları da bu veri yollarına uygun olarak üretilir. Sadece iki donanım aygıtını birbirine bağlayan veri yoluna "port" adı verilir. (örneğin AGP = Advanced Graphics Port). Bugün bilgisayarlarımızda ısa, PCI ve AGP veri yolları bulunmaktadır. Ana kartın üzerindeki farklı boyut ve renklerde yan yana dizilmiş kart takma yuvalarından bunları tanıyabilirsiniz. ISA (Industry Standard Architecture): ana kartın kenarına yakin yerde bulunan uzun siyah kart yuvaları ısa yuvasıdır. 17 yıldan beri kullanılan eski bir veri yolu mimarisidir. 1984'te 8 bit'ten 16 bit'e çıkarılmıştır. Ama bugün bile 8 bitlik kartlar olabilir. Örneğin bir ISA kartın, yuvaya giren iki bölmeli çıkıntısının sadece bir kenarında bağlantı bacakları varsa, bu 8 bitlik bir karttır. 90'lardan itibaren çoğu aygıtın daha hızlı PCI modeli çıktığından ısa yavaş yavaş terk edilmeye başlanmıştır. Hatta bugün ısa veri yolu olmayan ana kartlar da bulunmaktadır. 1993'te Intel ve Microsoft, tak çalıştır ısa standardını geliştirmiştir. Böylece işletim sistemi ISA kartların konfigürasyonunu, sizin jumper'larla, dip switch'lerle boğuşmanıza gerek kalmadan otomatik yapmaktadır. PCI (Peripheral Component Interconnect): ana kartta PCI yuvaları, ısa yuvalarının hemen yanında bulunur; beyaz renkte ve ISA’ dan biraz daha kısadır. PCI veri yolu tak çalışır desteklidir. 1993'te Intel tarafından geliştirilen bu veri yolu 64 bit'liktir, ama uyumluluk problemleri nedeniyle uygulamada genelde 32 bit'lik bir veri yolu olarak kullanılır. 33 veya 66 MHz saat hızlarında çalışır. 32 bit ve 33 MHz PCI veri yolunun kapasitesi 133 MB/sn dir. AGP (Advanced Graphics Port): sadece ekran kartları için çıkarılmış bir veri yoludur. Grafik ağırlıklı uygulamalar geliştikçe ( 3 boyutlu grafikler, tam ekran video gibi) işlemci ile bilgisayarın grafik bileşenleri arasında daha geniş bir bant genişliğine ihtiyaç doğmuştur. Bunun sonucunda grafik kartlarında ısa’ dan bir ara veri yolu standardı olan VESA'ya, oradan da PCI'a geçilmiştir. Ama bu da yeterli görülmeyince, grafik kartının işlemciye doğrudan ulaşmasını sağlayacak, ona özel bir veri yolu olan AGP, 1997 sonunda geliştirilmiştir. AGP kanalı, 32 bit genişliğindedir ve 66 MHz hızında çalışır. Yani toplam bant geniş ligi, 266 MB/sn dir. Ayrıca özel bir sinyalleşme metoduyla aynı saat hızında iki kat veya 4 kat daha hızlı veri akışının sağlanabildiği 2xAGP ve 4xAGP modları vardır. 2xAGP'de veri akis hızı 533 MB/sn olmaktadır. Ancak sistem veri yolu hızı 66 MHz ise, 2xAGP tüm bant genişliğini kaplayıp diğer aygıtlara yer bırakmayacağı için 66 MHz'lik ana kartlarda 1xAGP kullanılır. 100 MHz ana kartlarda bant genişliği 763 MB/sn 'ye çıktığından 2xAGP ile uyumludur. 1 GB/sn isteyen 4xAGP'nin ise 133 MHz'lik sistem veri yoluna sahip ana kartlarla uyumlu olup olmayacağını hep birlikte göreceğiz. Peki bu kadar hıza ihtiyacımız var mı? Günümüzün en ağır 3d oyunları bile bu hıza ihtiyaç duymamaktadır. Bu yüzden aynı kartın PCI ve AGP versiyonları arasında pek performans farkı yoktur. Yine de grafik için daha gelişmiş bir veri yolu olduğu ve bize fazladan bir PCI yuvası boş bıraktığı için AGP kartları tercih edilmektedir. Portlar, Konektörler: Bilgisayar ile çalışırken kasa kapalı olduğundan ana kartı görmeyiz. Ama çeşitli aygıtları bağlamak için kasanın arkasında yer alan girişler (portlar) doğrudan ana karta bağlıdır. Eski ana kartlarda at form faktörü kullanılırken bu portlar birer kablo aracılığı ile ana kart üzerindeki konektörlere bağlanırdı, ama ATX form faktörü ile bu portlar ana kart ile bütünleşik duruma gelmiştir. Yani ana kartın bir kenarında bulunan bu portlar, tam kasanın arka kısmındaki boşluklara denk gelmektedir. Bu yüzden kasalar da ana kart form faktörlerine uygun olarak üretilmektedir. Ana kartınız ve kasanız ATX formundaysa (artik tüm yeni bilgisayarlarda öyle) kasanın arkasında tipik olarak bir klavye portu, bir fare portu, iki USB portu, iki seri PC (com) portu, bir paralel (LPT) portu göreceksiniz. Günümüzde klavye ve fare için artik PS/2 portu adı verilen küçük yuvarlak, 6 pinli portlar kullanılıyor. Aslında fare seri portu da bir adaptör yardımıyla kullanabilir (veya zaten seri kablolu fareler vardır), ama farenin de kendine ait bir portu olması daha iyidir. Seri portlara genelde harici modemler bağlanır, ama seri port kullanan başka aygıtlar da vardır (yedekleme aygıtları, dijital kameralar gibi). Paralel porta ise yazıcı veya tarayıcı bağlanır. USB portlara neredeyse her tür harici aygıt bağlanabilir. Ancak USB aygıtlar yeni yeni yaygınlaşmaktadır. USB'nin özelliği, seri ve paralel portlara göre çok daha hızlı olması ve USB aygıtlar üzerindeki yeni USB portları aracılığı ile ucuca çok sayıda aygıtın zincirleme bağlanabilmesidir. Bunların dışında, ana kart üzerine takılan (veya bütünleşik olan) grafik kartı, ses kartı, TV kartı, SCSI kartı gibi aygıtların portları da kasa arkasında yer alır. Ana kart üzerinde, kasa içinden ulaşılabilen portlar da bulunur. Bunlar genel olarak iki adet IDE portu, bir disket sürücü portu, ana kart ile bütünleşikse SCSI portudur. Bu portlara takılan yassı kablolar aracılığı ile ana karta sabit disk, CD sürücü, CD yazıcı, disket sürücü gibi dahili aygıtlar bağlanabilir. Bir IDE portuna bağlı kabloya, üzerindeki iki konektör aracılığıyla iki aygıt bağlanabilir. Bunların dışında, ana kart üzerinde işlemciyi takmak için bir soket veya Slot bulunur. Soket, yassı dikdörtgen seklinde, işlemcinin iki düzlem üzerinde (enine ve boyuna) uzanan iğnelerin oturduğu yuvaya verilen addır. Günümüz ana kartlarında pga370 tipinde 370 iğneli Celeron işlemciler için PGA soketleri, AMD K6-2 ve K6-3 işlemciler için AGP ve 100 MHz sistem veri yolu desteği bulunan süper 7 soketleri, Cyrix (K6-2 ve eski Pentium MMX işlemciler için) 66 MHz destekleyen Socket 7 tipi soketler bulunabilmektedir. Slot ise, genişleme yuvalarına benzer, uzun ince dikdörtgen seklindeki işlemci yuvalarına verilen addır. Önbellek: bugün bilgisayarlarda kullanılan tüm donanımlar 15 yıl öncesine göre çok daha hızlı. Ama her bir donanım bileşeninin hızı eşit ölçüde artmadı. Örneğin, işlemcilerdeki performans gelişimi, sabit disktekilerden kat kat daha fazladır. Hani bir bilgisayarın gücü en zayıf halkası kadardır derler ya, işlemci ve bellek çok hızlı olsa da yavaş kalan bir sabit disk ile bu performans artışını tam anlamı ile yaşamanız mümkün değildir. İşlemci boş boş oturup kendisine bilgi gelmesini bekler. Tabii bunu önlemek için bazı ara çözümler geliştirildi. Örneğin, yakin zamanda kullanılan bilgilerin sabit diskten önbellek (cache) adı verilen bir birime aktarılması, işlemcinin ihtiyaç duyduğunda sık kullanılan bilgileri bu önbellek alanından alması olanaklı kilindi. İşte önbellekle menin esasi budur. Bir bilgisayarda çeşitli bellek kademeleri vardır: birincil önbellek (L1 cache), ikincil önbellek (L2 cache), sistem belleği (ram) ve sabit disk veya CD-rom. Diyelim ki işlemci bir bilgiye ihtiyaç duyuyor. Önce gider, en hızlı bellek türü olan L1 önbelleğe bakar. Bilgi orada varsa, gecikme olmaksızın bu bilgileri alır ve işler. L1 önbellekte yoksa L2'ye bakar ve bilgiler buradaysa nispeten küçük bir gecikme ile bilgileri alır. Orada da yoksa önbelleğe göre daha yavaş kalan sistem belleğine, yine yoksa en yavaşları olan sabit diske veya CD-rom vb. Bilginin geldiği aygıtlara bakar. L1 ön bellek en hızlısıdır ve günümüz bilgisayarlarında doğrudan işlemci üzerinde yer alır. Bu önbellek küçüktür (genelde 64k'ya kadar. Pentium III, Pentium II ve Celeron işlemcilerde 32k, AMD K6-2 ve k6-3 işlemcilerde 64k). L2 önbellek biraz daha yavaş ama biraz daha büyük olabilir. Pentium II ve III'lerde boyutu 512k'dir ve işlemci ile işlemci hızının yari hızında haberleşir. İlk Celeron’larda yoktur; günümüz Celeron’larında boyutu 128k'dir ve işlemciyle aynı hızda haberleşir. AMD K6-2'lerde işlemci üzerinde değil, ana kart üzerindeki bir yuvada 2gb'a kadar L2 önbellek bulunabilir ve veri yolu hızında (66 veya 100 MHz) haberleşir. AMD K6-3'de 256k önbellek bulunur ve işlemci ile aynı hızda haberleşir. AMD K6-3 L1 ve L2 önbelleği üzerinde bulundurduğu, aynı zamanda kullanıldıkları ana kartlarda da sistem veri yolu hızında çalışan bir önbellek daha bulunduğu için 3. Düzey (l3) önbelleği literatüre sokmuştur. IRQ (KESME): (Interrupt Request) bir süre bilgisayar kullanan herkes su ünlü "IRQ çakışması" tabirini duyar. IRQ ‘nun Türkçesi "kesme" dir. Yani işlemci bir işle meşgulken, bilgisayarın bir yerinden başka bir donanımdan işlemciye söyle bir emir geliyor: "benimle de ilgilen!" bu istek işlemcinin isini böler. Tabii işlemci aynı anda çok sayıda isi birden yapabilir. Klavye ve fare kullanırken bir yandan ekrana gönderilen verileri işler, sabit diskten okuma yapar, modemin indirdiği dosyalara bakar vs. Ama işlemciye isini görmesi için ihtiyaç duyan bir aygıtın ona sinyal gönderebilmesi için özel bir hatta ihtiyacı vardır. Buna IRQ hattı adı verilir. Bilgisayarda 0'dan 15'e kadar numaralanan 16 IRQ hattı vardır. İki aygıt aynı IRQ hattını kullanmaya kalkarsa çakışma meydana gelir ve o aygıtlar kullanılamaz. Aygıtın birinin ayarlanarak boş olan bir hatta yönlendirilmesi gerekir. DMA KANALLARI: (Direct Memory Access) doğrudan bellek erişim kanalları, sistem içinde çoğu aygıtın doğrudan bellek ile veri alışverişi için kullandığı yollardır. IRQ'lar kadar "ünlü" değillerdir, çünkü sayıları daha azdır ve daha az sayıda donanımda kullanılırlar. Bu yüzden de daha az soruna yol açarlar. Bildiğiniz gibi işlemci bilgisayarın beynidir. Eski bilgisayarlarda işlemci neredeyse her şeyi üstlenirdi. Tabii, tüm donanım aygıtlarına veri göndermek ve onlardan veri almak isini üstlendi. Ancak bu pek verimli olmazdı. İşlemci veri transferi ile ilgilenmekten başka işlemleri doğru dürüst yerine getiremezdi. DMA sayesinde bazı aygıtlar kendi aralarında veri transferi yapıp bu yükü işlemcinin üzerinden aldı. DMA kanalları normalde yonga setinin bir bölümünü oluşturur. Bir bilgisayarda 8 DMA kanalı bulunur ve 0'dan 7'ye kadar numaralandırılır. DMA'lar genelde ses kartları, disket sürücüler, teyp yedekleme birimleri, yazıcı portu (LPT1), ağ ve SCSI kartları, ses özelliği olan modemler tarafından kullanılırlar. BIOS: (Basic Input/Output System) BIOS’ un açılımı temel giriş çıkış sistemi'dir. Bilgisayardaki en temel düzey yazılımdır. Donanım ile (özellikle de işlemci ve yonga setiyle) işletim sistemi arasında bir ara yüz görevi görür. BIOS sistem donanıma erişimi ve üzerinde uygulamalarınızı çalıştırdığınız ileri düzey işletim sistemlerinin (Windows, Linux vs.) Yaratılmasını sağlar. BIOS aynı zamanda bilgisayarın donanım ayarlarını kontrol eder. Bilgisayarın düğmesine bastığınızda boot etmesinden ve diğer sistem işlevlerinden sorumludur. BlOS da bir yazılımdır demiştik. Bu yazılım ana kart üzerindeki BIOS yongası üzerinde tutulur. Eskiden BIOS bir rom (Read Only Memory) idi. Yani sadece okunabiliyordu, üzerine yazılamıyordu. Daha sonra eklenen yeni donanımlara göre BlOS’ta güncelleme yapılmasının gerekmesi üzerine Flash BIOS adı verilen yazılabilir/güncellenebilir BIOS yongaları kullanılmaya başladı. Böylece kullanıcılar daha güncel bir BIOS sürümünü ana kart üreticisinin web sitesinden indirerek yükleyebilirler Bellek Bilgisayarda çeşitli programların çalıştırıldığı, geçici veya kalıcı bilgilerin bulunacağı hafıza alanlarıdır. Veri birimi byte'dir. Bir Byte 8 bittir. 1 bit 0 ya da 1'den (kapalı devre=0, açık devre=1) oluşur. 1 Byte 1 karakter'dir. 1024 Byte = 1 kilobyte'dir. (kilobyte = KB) 1024 KB = 1 MegaByte’dir. (MegaByte = MB) 1024 MB = 1 GigaByte (GigaByte = GB) 1024 GB = 1 TeraByte (TeraByte = TB) Bilgisayar içinde ram ve rom bellek olmak üzere iki çeşit bellek bulunur. Rom Bellek "Read Only Memory " sadece okunabilir bellektir. Bu bellek üretici firma tarafından hazırlanmıştır. Bilgileri okunabilir fakat üzerinde bir değişiklik yapılamaz. Bu bilgiler makineyi kapatma veya elektrik kesintisinden etkilenmezler ve silinmezler. Kullanıcı tarafından verilen komutları işleme koyar. Ram belleğe göre oldukça pahalıdır. Ram Bellek "Random Access Memory": rast gele erişimli bellektir. İstenilen bölgesine bilgi depolanabilir, silinebilir, okunabilir, değiştirilebilir. Yalnız elektrik kesintisi veya makineyi kapatma durumunda tüm bilgiler silinir. 1 MB, 4 MB, 8 MB, 16 MB, 32 MB, 64 MB... Dış Bellek Birimleri (Secondary Memory Devices) Verilerin kalıcı olarak saklandığı yerdir. Diş bellek birimleri sabit diskler, disketler, CD’ler ve teyplerdir. Günümüzde birimi giga Byte (GB)'dır. Bilgisayarlarda 2.1, 3.2 GB sabit diskler kullanılmaktadır. Bilgisayar Çevre Birimleri Bu birimler bilgisayar kasası dışında bulunup bilgisayara bağlanan birimlerdir. Çevre birimleri genel olarak üç grupta sınıflandırılır: bunlar giriş birimleri, çıkış birimleri, iletişim birimleri. Giriş Birimleri Klavye (Keyboard) Üzerinde harfler, sayılar, işaretler ve bazı işlevleri bulunan tuşlar vardır. Q klavye ve f klavye (Türkçe daktilo klavyesi) olmak üzere iki şekilde sınıflandırılabilir. Barkod Okuyucular Mağaza ve büyük marketlerde kullanılan ve barkod okuyucu olarak adlandırılan tarayıcılar vardır. Mağazalarda her ürünün kendine ait bir numarası bulunmaktadır. İngilizce kısaltımı UPC olan uluslararası ürün kodu (uük) 'nun bir parçası olan bu numara, ürün üzerindeki etikette dikey çubuklarla gösterilir. Bu çubuklar, çubuk kodlar olarak algılanmakta olup, yalnızca çubuk kod okuyucusu tarafından okunabilir. Bu tarayıcılar, satılan ürünlerin üzerindeki seri numarasını okuyarak bu numaranın karşılığı olan ve bilgisayarın belleğinde bulunan "fiyat-isim-model" gibi bilgilerin ekrana, oradan da fatura veya satış fişine yazdırılmasını sağlar. Barkodlarin bilgisayara takılması, birlikte gelen bir ara kablo yardımı ile olur. Bu ara kablo, klavye ve barkodun aynı soket yardımı ile kullanılmasını sağlar. Takılması çok kolaydır. Barkod desteği olan yazılımların çoğunda, herhangi bir tanımlamaya ihtiyaç olmadan sisteme uyarlanır. Oyun Çubuğu (Joystick) Genellikle oyun oynamak için kullanılır. Üzerinde bulunan tuşlarla çalıştırılarak bilgisayara komut verilmesi sağlanır. Bilgisayardaki bazı oyunların rahat ve gerçeğe daha yakin kontrol edilmesine yarayan bir aygıttır. Oyun çubuğu olarak da bilinir. Bir bilgisayara iki oyun çubuğu bağlanarak bir oyunu iki kişinin karşılıklı oynaması sağlanabilir. Bilgisayara bağlanması çok kolaydır. Bir oyun çubuğu bağlantısı için, ı/0 kartı üzerinde bulunan game port kullanılabilir. Ayrıca birçok ses kartı üzerinde de bir game port vardır. İki oyun çubuğu bağlanması durumunda ise iki adet oyun çubuğu bağlantısına olanak tanıyan 8 bitlik bir joystick arabirimi kullanılmalıdır. Burada game port ile ilgili bir durumu belirtmek gerekmektedir. Ses kartı ve I/O kartı üzerinde aynı anda game port bulunması durumunda bir çakışma olabilir. Bu nedenle oyun çubuğu sağlıklı çalışmaz. Bu sorun, ses kartı ya da I/O kartı üzerindeki game port devre dışı bırakılarak çözülebilir. Bu işlem için ses kartı ve I/O kartı kullanıcı kılavuzundan yararlanın. Ses kartları üzerindeki game port, aynı zamanda midi girişi olarak ta kullanılmaktadır. Fare (Mouse) Ekranda gözüken imleç yardımıyla komut girişi yapmaya yarar. Farenin çevre birimi olarak kullanılmasıyla, işaretleme, tıklama ve sürükleme yapılarak işlemler yaptırılır. İmleç: farenin ekran üzerinde nerede olduğunu gösterir. Tıklama: farenin sol veya sağ tuşuna bir kez basılmasıdır. Çift tıklama: farenin sol tuşuna kısa aralıklarla iki kez arka arkaya basılmasıdır. Bir simgeye yüklenen işlevin yerine getirilmesini sağlar. Sürükleme: farenin sol tuşunu basili tutarak imlecin yerinin değiştirilmesidir. Tarayıcı (Scanner) Son yıllarda bilgisayarlı yayıncılık ve tasarım işlerinin yaygınlaşmasıyla birlikte sıkça kullanılan tarayıcılar, kağıt üzerindeki grafik ve resimleri (renkli ya da siyah-beyaz) bilgisayara aktaran aygıtlardır. Klavyeler yardımıyla harf ve karakterler bilgisayara aktarılabilir ama resimlerin aktarılması ancak tarayıcılarla olanaklıdır. Tarayıcıların çalışma ilkeleri basit olmakla birlikte, lazer yazıcının tersi bir işlem yaptığı söylenebilir. Taranacak kağıt, üst tarafından alta doğru satır satır, ışığa duyarlı elemanlar tarafından taranarak sayısallaştırılır. Tarama sırasında taranan nesne bir ışık kaynağı tarafından aydınlatılır. Bu şekilde taramanın daha iyi yapılması sağlanır. Taranması istenen görüntü üzerinden ışık geçtikten sonra bir mercek aracılığıyla fotoelektrik hücrelerden oluşan bir görüntü algılayıcı (image sensor) üzerine düşürülür. Bu şekilde ışık değeri ölçülerek bu değere göre bir voltaj değeri oluşur. Değişik voltajda elektrik sinyali üreten bu algılayıcı, daha ışıklı ve daha açık tonlardaki sekilerli (desenleri) yüksek voltajla, koyu şekilleri ise düşük voltajla gösterir. Buradaki analog sinyaller, bir analog-sayısal dönüştürücü devresi ile sayısallaştırılarak bilgisayara iletilir. Sinyaller görüntü dosyası olarak bilgisayar ortamında oluşur ve resim dosyası formatında kaydedilir. Bu resim dosyası üzerinde her türlü değişiklik yapılabilir. Tarayıcılar çözünürlüklerine, algılayabildikleri renk sayısına ve tarayabildikleri kağıt boyutuna göre çeşitli model ve tipte üretilmişlerdir. Büyük boyutlarda olmayan çalışmalar için genelde el tarayıcılar kullanılır. Sayfa üzerinde gezdirilerek kullanılırlar. A4 boyutundaki büyük tarayıcılara göre bazı üstünlükleri vardır. A4 tarayıcılar bir fotokopi makinesi gibi kullanılır. Örneğin, bir fotokopi makinesine veya a4 tarayıcıya sığmayan kalın bir kitabin sayfaları el tarayıcısı ile kolayca taranabilir. Bu ise, el tarayıcılarının, fiyatları yanında önemli bir üstünlüktür. CD-Rom Sürücüler: Son yıllarda yaygın olarak kullanılmaya başlanan veri depolama birimidir. Bir CD’de yaklaşık 24 ciltlik bir ansiklopedideki tüm bilgiler saklanabilir. Bir program yüklerken 40 disketin takılıp çıkarılması yerine CD-rom'lar tercih edilir. CDROM’lar özellikle çok büyük yer kaplayan çoklu ortam (Multimedia) bilgilerini (ses, video, resim, animasyon) içeren yazılımlar için zorunludur. CD-rom üzerindeki bilgiler silinip değiştirilememektedir. Ancak günümüzde defalarca (yaklaşık 3000 kez) yazılıp silinebilen CD-RW’ lerde mevcuttur. Yazılabilir CD-rom'lara CD-rom yazıcılarla kopyalama yapılmaktadır. CD-rom sürücülerde müzik CD’leri de dinlenebilir. Bir CD sürücü alırken veri transfer hızı büyük olanlar tercih edilmelidir. Günümüzde yaygın olarak 50 hızlı CD-rom sürücüler satılmaktadır. Standart bir CD-rom'a 650 MB veri depolanabilir. Son yıllarda yapılan çalışmalarla 700 MB veri depolanan CD-rom’larda yaygınlaşmıştır. Kapasite olarak 1 MB, resimsiz kalın bir roman kadardır. Kapasitesi düşünülerek kıyaslanırsa, bir CDROM’a 20 cilt kalınlığındaki bir ansiklopedi depolanmaktadır. Bu ansiklopediler ses, resim, video görüntü, animasyon ve grafik (çoklu ortam) özellikleri de içermektedir. Disketlere ve sabit diske veriler manyetik olarak kaydedilir. Verilerinizin bozulmaması için disketlerinizi manyetik ortamdan uzak tutunuz. CD-rom'lardaki veriler optik olarak kaydedilirler. Kolay bozulmazlar. CD-rom'lardaki verilerin korumak için çizilmemesine dikkat etmek gerekir. CD-rom sürücü varsa hard diskten sonraki en son sürücünün adını alır. Örneğin: hard disk c ve d ise, CD-rom sürücü e ile belirtilir. Bunların yanında lazer disk sürücüsü, video, kamera, mikrofon, televizyon ve radyo'da giriş birimi olarak kullanılmaktadır. Çıkış Birimleri Disketler: Disketler, bilgisayarda bilgi kaydetmek ve taşımak için kullanılır. Bir zamanların tek sabit kayıt ortamları olduğu düşünülürse, bilgisayarda çok önemli bir yer tuttukları söylenebilir. Disketler sabit disklere göre çok yavaştırlar. Bilgisayarlarda en yaygın kullanılan disketler, 3.5" 1.44 MB’lık olanlardır. Disket Türleri Disketler kapasite, yüzey sayısı ve yoğunluklarına göre çeşitli türlerdedir. Bu türler söyle sıralanabilir: 720 KB’lık : çift yüzeyli (double sided), çift yoğunluklu (double density) DS/DD 1.44 MB’lık: çift yüzeyli (double sided), yüksek yoğunluklu (high density) DS/HD 2.8 MB’lık: çift yüzeyli (double sided), geliştirilmiş yoğunluklu (extended density) DS/ED Disket Sürücüler Disketler üzerindeki işlemler (okuma/yazma), disket sürücüler tarafından gerçekleştirilir. Disket sürücü içinde, bir kafa mekanizmasına bağlı iki adet okuma/yazma kafası vardır. Bu okuma/yazma kafaları bir motor yardımıyla hareket ettirilir. Sürücüye takılan disketin iki yüzünü, iki kafanın aynı anda taramasıyla okuma/yazma işlemi yapılır. Disketin manyetik kaplama yüzeyine kayıt yapmak için mfm (modified frequency modulation/değiştirilmiş frekans modülasyonu) yöntemi kullanılır. Bu yöntemle veri hücrelerindeki manyetik yapı değiştirilir. Veri, hücrelerde bir değişiklik olup/olmaması ile tanımlanır. Bu manyetik yapı değişiklikleri okuma/yazma kafası tarafından elektrik sinyallerine çevrilir. Disket sürücü üzerinde bulunan kontrol devresi, bu sinyalleri disket sürücü arabirimine yollar. Her bilgisayarda bir disket sürücü bulunması gerekir. Farklı kapasite ve şekilde sürücüler vardır. Bunlar; 360 KB, 5,25" disket sürücü 1.2 MB, 5,25" disket sürücü 720 KB, 3,5" disket sürücü 1.44 MB, 3,5" disket sürücü 2.8 MB, 3,5" disket sürücü 'lerdir. Günümüz bilgisayarlarında en yaygın kullanılan sürücü 3,5",1.44mb'lik disket sürücüdür. Bu disket sürücü 720kb ile 1.44mb'lik disketleri okuyup-yazabilmektedir. Ekranlar (Monitörler): Monitör, çoğu zaman ekran olarak da bilinen, görüntüleri oluşturan, içeren ve sunan bir araçtır. Bilgisayarların çoğunda katot ışınlı (CRT-cathod ray tube) monitör kullanılır. Katot is inli monitörlerin görüntü oluşturma mantığı TV ile aynıdır. LCD liquid cyrstal display ve gaz plazma monitörler ise, daha hafif ve az yer kapladıkları için çoğunlukla taşınabilir sistemlerde kullanılırlar. Monitör, grafik kartları ile birlikte bilgisayarın temel görüntü sisteminin bir parçasıdır. Hem giriş hem de çıkış birimi olarak kullanılır. Giriş ve çıkış birimlerinden gelen verilerin sonuçlarının ekranda gözükmesini sağlar. Bilgisayarla kişi arasında iletişim sağlar. Ekran Kartları: Ekran kartları, önceleri görüntüleri metin tabanlı monitörlere aktarmaya yarayan basit kartlardı. Örneğin, yazı yazdıkça bunları ifade eden 0 ve 1'lerden oluşan sinyalleri monitöre görüntü halinde gönderen, işlemcinin işlediği verileri doğrudan ekrana karakterler halinde yansıtan kartlardan ibaretti. Daha sonra uygulamalar geliştikçe kartlar da gelişti, ekranda grafik çizdirme özellikleri arttı. Bir gün video görüntülerinin tam ekran oynatılmasını sağlayan, bol sıkıştırmalı olduğu için az yer kaplayan MPEG-1 standardı çıktı. Bu standart, sıkıştırılmış görüntünün çözülerek kare atlamasız ve tam ekran oynatılabilmesi için özel MPEG-1 kartlar gerektiriyordu. Ancak kısa sürede güçlü ekran kartları da MPEG-1 oynatmaya başladı. O zamanlar üç boyutlu modelleme ve tasarım çalışmaları yapan (örneğin bu uygulamalarda oluşturdukları nesneleri bilgisayarda bir doku ile kaplatmak için güçlü ekran kartlarına ihtiyaç duyan) profesyoneller dışında herkes, bir ekran kartında MPEG-1 oynatma özelliği bulunup bulunmadığından başka bir şeye bakmıyordu. Tabii bir de bir ekran kartının daha fazla rengi daha yüksek çözünürlükte gösterebilmesi bellek kapasitesine bağlı olduğundan, ekran kartı üzerinde yeterli bellek bulunmasına özen gösterilirdi. Günümüzde ekran kartlarında bunların yani sıra aranacak başka ölçütler de var. Ancak sunu bastan belirtmek gerekir: bugün ekran kartlarındaki gelişmeler işlemcilerdeki gelişmeleri geçti. Teknolojisi en hızlı gelişen donanım diyebiliriz. Artik 5-6 ayda bir yeni bir ekran kartı teknolojisi çıkıyor. Günümüzdeki ekran kartları PCI ve AGP veri yolunu kullanıyorlar. Veri yollan konusuna "ana kart" bölümümüzde değinmiştik. Ekran kartlarının kendi işlemcileri ve bellekleri olur. Bugün son kullanıcıya yönelik olarak yeni çıkan ekran kartlarındaki işlemcilerin, tek basına, Pentium’lardan hemen önce kullandığımız 486 işlemciler kadar güçlü olduğu söyleniyor. Sabit Disk (Hard Disk) Sürücü Sabit disk bilgisayarın "veri merkezi”dir. Tüm programlarınız ve verileriniz burada saklanır. CDROM, teyp yedekleme birimi, disket gibi başka veri depolama ortamları da vardır ama sabit diskler, genelde hepsinden daha yüksek kapasiteli olabilmeleri, daha hızlı olmaları ve bilgisayar içinde sabit olmaları nedeniyle diğerlerinden ayrılır. Yıllar boyunca sabit disklerin kapasiteleri, hızları ve fiyatlarında büyük değişiklikler oldu. 15 yıl önce 10 MB’lık bir disk 1000 $'a alınabilirken, bugün 65 GB’lık (yani 6500 kati kapasiteye sahip) bir sabit disk 180 $ civarında bir fiyata alınabiliyor, üstelik yeni diskler çok daha yüksek hızlara sahip. Sabit disk içinde metalik bir maddeden yapılmış, ama üzerindeki manyetik kaplama sayesinde yazılıp okunabilen bir veya daha fazla üst üste dizilmiş disk plakası vardır. Bu plakalar sabit bir hızda dönerken alttan ve üstten disk plakası üzerine oturan okuyucu kafalar, disk plakası üzerine bilgi yazar veya yazılmış bilgileri okur. Yani sabit diskte, diğer çoğu donanım aygıtının aksine hareketli parçalar vardır. Disk üzerindeki veriler, silindirler (cylinder), izler (track) ve bölümler (sector) halinde düzenlenir. Silindirler, diskin yüzeyindeki konsentrik izlerdir. Yani bir diskteki tüm disk plakalarının arka ve ön yüzeyinde birbirine denk gelerek sütun oluşturan her bir izin oluşturduğu bu sütuna silindir adı verilir. İz ise sektörlerden oluşur ve sektörler bir diskin 512 byte'lik en küçük birimidir. Yazıcı (Printer) Yazıcılar, bilgisayar ortamında üretilen sekil, grafik ve yazıların kağıda aktarılmasını sağlayan araçlardır her yazıcı, kendine özgü bir mikroişlemci ve sinirli sayıda karakter depolamasına olanak sağlayan bir tampon bellek taşır. Yazıcıların sınıflandırılmasında temel ölçüt, karakterlerin basımında kullanılan teknolojik farklılıktır. Bir yazıcının kalitesini belirleyen ölçütler ise, baskı hızı ve birim alandaki nokta yoğunluğudur. Renkli baskı yapabilmesi de yazıcı kalitesini belirleyen bir ölçüt haline gelmektedir. Baskı hızı, saniyede basılan karakter sayısı ya da lazer yazıcılarda olduğu gibi, dakikadaki sayfa sayısı ile ölçülür. Çeşitli türdeki yazıcılar bilgisayara paralel ya da seri olarak bağlanabilir. Bu bağlantıyı sağlayan arabirimler vardır. Seri bağlantı, halen bazı yazıcılarda kullanılmasına rağmen, çok yavaş olduğu için, daha hızlı olan paralel bağlantı tercih edilmektedir. Bilgisayar -yazıcı bağlantısında, veriler tek yönlü (bilgisayardan yazıcıya) olarak iletilir. Bilgisayar ile yazıcı arasında bilgilerin yani sıra kontrol işaretleri de yollanmaktadır. Bu işaretler kullanılarak, yazıcı ile bilgisayar arasında senkronizasyon ve işlem durumları hakkında bilgi alış verisi sağlanır. Örneğin, yazıcıda kağıdın bittiği bilgisayara bildirilerek, kullanılan programın kullanıcıyı uyarması sağlanır. Yazıcı teknolojileri, gün geçtikçe daha hızlı, daha çok renk verebilen, daha çok noktadan oluşan ve kaliteli çıkış verebilen ürünler ortaya koyabilmek için yarışmaktadır. Yazıcılar, farklı ihtiyaçları karşılayabilecek sekil ve modellerde üretilmektedir. Bunlar, nokta vuruşlu (matris), mürekkep püskürtmeli (inkjet) ve lazer yazıcılardır. Çiziciler (Plotter) Standart bir yazıcı ile çizilmesi mümkün olmayan resim ve grafiklerin çizilmesi için kullanılan bir çıktı aygıtıdır. Özellikle mühendislik ve mimarlık alanlarında ayrıntılı planlar ve karmaşık tasarımlar için kullanılan çiziciler, bilgisayara seri porttan bağlanır. Çizicinin bütün yazıcılardan temel farkı, baskı yaparken kullandığı araçtır. Yazıcılar kağıdın üzerine birtakım harf ve karakterleri ya da noktaları basarken, toner ya da mürekkep kartuşu kullanır. Çiziciler ise, kağıdın üzerine şekilleri çizmek için bir kalem kullanır. Bu kalem çeşitli renklerde olabilir. Çiziciler, yazıcılardan çok daha büyük boyutlardaki kağıtlara baskı yapabilir. Standart bir çizici kağıdının boyutları, 21.59x27.94 cm ile 91.44x121.92 cm arasındadır. Çiziciler daha çok cad (computer aided design/bilgisayar destekli tasarım) yazılımları tarafından desteklenmektedir. Bilgisayardan gelen verilere göre, çizicideki kalemlerin hangi noktadan çizmeye başlayıp hangi noktada duracakları belirlenir. İki tür çizici çeşidi vardır: Ses Kartları Ses kartları, bilgisayarlarda bir zamanların beeep sesinin ötesinde, olağanüstü sesler sunabilen kartlardır. Bilgisayar hoparlöründen çıkan basit sistem sesleri de ses kartları yardımıyla yükseltilebilir. Ses kartlarının harici hoparlörleri bulunmaktadır. Ses kartları, genel olarak 8 ve 16 bitlik olabilmektedir. Bunlara, sound blaster ve sound blaster16 örnek verilebilir. 32 ve 64 bitlik ses kartları da bulunmaktadır. Her alanda olduğu gibi bu alanda da çeşitli standartlar vardır. Ses kartınız sound blaster ise hiçbir uyum problemi çıkarmadan kullanılabilir. Hemen hemen tüm bilgisayar programları sound blaster'i desteklemektedir. Sound blaster'dan sonra gelen ses kartı standardı ise adlib'dir. Ses kartları, bilgisayarların birkaç ses çıktısı verebilen özel ses birimleri haline gelmiştir. Ayrıca bir mikrofon ya da bir müzik aygıtından girilecek sesler bilgisayar üzerine işlenebilir. Çıkış güçleri ortalama 3-5 watt arasındadır. Gelişmiş ses kartları yardımı ile bilgisayara sesle kumanda etme olanağı da ortaya çıkmaktadır. Sound blaster16 pro ile gelen bir yazılım yardımı ile Windows ortamında tüm komutlar sesli olarak verilebilir. Ancak bir sesin tanımlanması hiç de kolay değildir. Örneğin bir komutun uygulanması için, komutu veren kişinin çok farklı şekillerde o komutu tekrar etmesi gerekmektedir. Ancak gelişmekte olan teknoloji, bu sorunları asarak bilgisayarların sesli kontrol edileceği günleri müjdelemektedir. Ses kartları, gelişen oyunlar ve Windows’un sunduğu olanaklar ile birlikte bir bilgisayar için vazgeçilmez olmaktadır. Ses kartları ile birlikte video / grafik uygulamalarının gelişmesi ile çoklu ortam (multimedia) kavramı doğmuştur. Çoklu ortam metin, ses, grafik ve videonun bir arada kullanılmasıdır. Çoklu ortam, yakin vadede bir bilgisayar için vazgeçilmez bir standart halini almaktadır. Modemler Modem, sözcük yapısı olarak, modülatör ve demodulator sözcüklerinin ilk hecelerinin bir araya gelmesiyle oluşmuştur. Modemler, doğrudan ya da telefon hattı ile bilgisayarları birbirlerine bağlar. Böylece dünyanın her yerindeki bilgisayarlar birbirleri ile veri alışveriş inde bulunabilir. Modemlerin hızları, bps (bits per second/saniyede aktarılan bit sayısı) olarak ölçülür. Standart olarak, 300, 1200, 2400, 4800, 9600, 14400, 28800, 33600, 56000 bps sıralaması geçerlidir. Günümüzde 2400 bps'in altında modem kullanılmamaktadır. Çok hızlı bir modem bile ancak telefon hattının izin verdiği hızda bağlanabilir. Su anki telefon hatları ile en fazla 28800 hızında bağlanılabilmektedir. Modemlerde iletişimi belirleyen unsurlar arasında, hızın yani sıra protokoller de vardır. Bunlar, yazılım ya da donanım ile sağlanan sıkıştırma (compression) ve hata düzeltme (error correction) protokolleridir. Bu protokollerden en yaygın kullanılanları şöyledir: hata düzeltme, mnp2-4 (microcom networking protocol) / v.42; sıkıştırma ise mnps / v.42bis'tir. Mnp2-4 protokolü hat gürültüsü (line noise) olduğunda etkin kullanım sağlar. V.42bis protokolü ise, metin ya da kolay sıkıştırılan dosyaların transferinde etkin kullanım sağlar. V.42bis'in dosyaları, arj ya da zıp dosyaları kadar iyi sıkışmış değildir. Bu nedenle daha çok arj ya da zıp dosya türleri tercih nedeni olur. V.42bis protokolünün bir başka özelliği ise, modemlerin daha hızlı görünmesini sağlamasıdır. Örneğin 14400 modem 57600 bps gibi görünür. Modemler ilk ortaya çıktığında, sadece veri transferini sağlamaktaydı. Günümüzde ise modemler kullanıcılara faks işlevini de sunmaktadırlar. Faks/modem kartları, standart bir faks cihazı ile yapılabilecek işlerin ve birçok durumda daha fazlasının da yapılmasını sağlayabilecek işleve sahiptir. Faks/modem kartları, class1 ve class2 olarak iki grupta ele alınır. Bugün yararlanılan faks programları oldukça gelişmiştir. Bu programların işlevlerine, bir veritabanına girilmiş numaralara sırayla faks çekebilme, her birine özel işlemler yapabilme, meşgul olan numaraların tekrar aranmasını sağlama ve gelen fakslardan veri toplayabilme işleri örnek olarak gösterilebilir. Tüm bunların yapılabilmesi, kullanılan yazılımın gelişmişliğine bağlıdır. 14400 bps ve üstü modemlerin birçoğu son zamanlarda ses desteği de sağlamaktadır. Bu modemler özel yazılımlar ile bir telesekreter gibi kullanılabilir. Hatta etkileşim olarak hizmet verenleri de vardır. Bu tür modemler yoluyla yönlendirilebilen ses uygulamaları geliştirilebilir. Bu işlem ise, kullanıcıların yapacağı seçimler doğrultusunda gerçekleştirilir. Örneğin, yapılacak seçim doğrultusunda, kullanıcıların gelen mesajları dinlemesi sağlanabilir. Kısaca işlemci Bu sayfada, işlemci ile ilgili özet bilgileri bir araya getirmeye çalıştık. İşlemci nedir? İşlemci, ya da MİB (Merkezi İşlem Birimi) (ingilizce adı CPU - Central Processing Unit), bilgisayarın beyni diyebileceğimiz parçasıdır. Bilgisayarın gerçekleştirdiği işlemlere temel oluşturan hesaplamaları yapan parçadır. Merkezi işlem birimi (MİB veya CPU) bir bilgisayarın en önemli parçasıdır. Çalıştırılmakta olan yazılımın içinde bulunan komutları işler. İşlemci terimi genelde MİB için kullanılır. Mikroişlemci ise tek bir yonga içine yerleştirilmiş bir MİB'dir. Genelde, günümüzde MİB'ler mikroişlemci şeklindedir. Cpu (Merkezi işlem birimi) [ing. Central Process Unit], veya basitçe işlemci, dijital bilgisayarların veri işleyen ve program komutlarını gerçekleştiren bölümüdür. İşlemciler, ana depolama ve giriş/çıkış işlemleri ile birlikte bilgisayarların en gerekli parçaları arasında yer alır. Mikroişlemciler ise tek bir yonga içine yerleştirilirmiş bir merkezi işlem birimidir. 1970'lerin ortasından itibaren gelişen mikroişlemciler ve bunların kullanımı, günümüzde Cpu teriminin genel olarak mikroişlemciler yerine de kullanılması sonucunu doğurmuştur. Merkezi işlem birimi aritmetik ve mantıksal işlem yapma yeteneğine sahiptir. Giriş ve çıkış birimleri arasında verilen program ile uygun çalışmayı sağlar. MİB makine dili denilen düşük seviyeli kodlama sistemi ile çalışır; bu kodlama sistemi bilgisayarın algılayabileceği operasyon kodlarından (opcode) oluşur. Bir mikroişlemcinin algılayabileceği kodların tamamına o işlemcinin komut kümesi denir. Merkezi işlem birimi aritmetik ve mantıksal işlemleri Aritmetik Mantık Birimi (AMB) aracılığıyla yapar. Bunun dışında virgüllü sayılarla daha rahat hesap yapabilmesi için bir Kayan Nokta işlem birimi (FPU) vardır. Mikroişlemcinin içerisinde bulunan küçük veri saklama alanlarına yazmaç denir. |
||
|
||
| İnternet Bağlantisı İçin Kullanılacak İdeal Bilgisayar Sistemleri Internet baglantisi icin kullanilacak bilgisayarin oncelikle TCP/IP protokoller setine sahip olmasi gerekmektedir. Bu setin ana elemanlari Telnet, FTP ve SMTP gibi kullaniciya hizmet veren servisler olup bunun yaninda DNS (Domain Name Sistem) gibi onemli yan servislerinde bulunmasi tercih edilir. Hem genel amacla kullanilabilecek hem de ag servislerini (LAN ve WAN) sagliyabilecek bilgisayarlar icin en ideal cozum UNIX tabanli sistemlerdir. Bu sistemler hem endustri standardi olmus acik yapilari ve hem de TCP/IP protokoller setini dogal olarak barindirmalari nedeni ile en uygun cozumdurler. Personel Gereksinimi Internet baglantisinda en onemli konulardan biri de bilgisayar agini kontrol edecek ve onu surekli calisir tutacak insan gucudur. Bilgisayar agindan en yuksek verimin alinabilmesi icin kurumun buyuklugune bagli olarak en az bir (tercihan Bilgisayar Muhendisi), kurumun buyuklugune gore gerekirse daha cok sayida personel bu is ile sorumlu olmali ve konu ile ilgili her turlu konfigurasyon, IP adresleme, yonlendirme (routing), servislerin kurulusu, kullanici egitimi ve dokumantasyon calismalarini yapmalidir. Dokumanlarin Okunmasi TR-NET merkezinde degisik kurumlardan gelen baglanti isteklerini yerine getirmek ve surekli olarak Internet kullanicilarinin sayisini yukseltmek bu konuda emegi gecen kisilerin en cok zevk aldigi noktadir. Ancak gerek baglantisini yapan ve gerekse yapmak icin girisimde bulunan kurum ve kisilerin en buyuk eksiklikleri ellerindeki dokumanlari okumadan, gerekli calismayi ve bilgi birikimini saglama cabasi gostermeden, teknik olarak bilgisi oldugunu bildigi kisilere sorarak ogrenme yoluna gitmeleridir. Bu tabii ki soran kisi acisindan pratik bir yol olmaktadir ama yuzlerce kisinin bagli oldugu bu servis uzerinde tum sorulari cevaplamanin ne kadar zor ve zaman alici olacagida cok belirgindir. Oncelikle elinizde bulunan sistem el kitaplari (manual’lar vs.) ve diger dokumanlarda gerekli arastirmalari tamamladiktan sonra sorununuzu halen cozumleyememisseniz tabiiki sizlere yardim etmek en onemli gorevlerimizdendir. Yonlendirici Cihazi Saglanabilecek Kurumlar Turkiye de Internet baglantisinda kullanilan yonlendirici cihazlarini satan belli basli firmalar asagida listelenmistir. (Not: Asagida merkezimizce bu urunleri sattigi bilinen, yonlendirici sagliyabilecek firmalar listelenmistir. Benzer tur cihazlari sagliyabilecek diger firma isimleri ogrenildikce ya da firmalarca tarafimiza iletildikce bu liste guncellestirilecektir.) Cisco Bimel Tel: 312 - 433 17 81 Proteon Digital Tel: 312 - 446 02 90 Wellfleet Vis Tel: 312 - 441 03 91 Timeplex Biltam Tel: 312 - 440 77 57 Gandalf Vitel Tel: 212 - 272 34 34 IBM IBM Tel: 312 - 427 81 45 Bu dokumanda bahsi gecen ucretsiz yazilimlar TR-NET Ag Isletim ve Ag Bilgi gruplarindan temin edilebilir. Protokol Yığını ve Platform ile TCP/IP Kurulum Örnekleri Bir PC ve LAN emülasyonu yapan bir kart kullanılarak bir Internet servis sağlayıcıya nasıl bağlanıldığında IP adresleme ve yönlendirmenin nasıl kurulacağına ilişkin iki örnek verilmiştir. İlk örnekte yanlız bir bilgisayarın, ikincisinde ise bir yerel bilgisayar ağının bağlantısı anlatılmıştır. Üçüncü örnek ise kısaca iki yerel bilgisayar ağının uçtan-uca bir WAN bağlantısıyla bağlandığı zaman kullanılabilecek adresleme ve yönlendirme tekniklerini izah etmektedir. Örnek 1: WAN Geçidine Yalnızca bir Ucun Bağlanması PC’ nin IP adresi 210.20.30.45 olarak atanmış bir LAN emülasyonu kartı olduğunu ve geçit adresinin 199.99.88.77 olduğunu varsayalım. A’ nın ağ maskesi yerel ağda başka uç olmadığını belirtmek için 255.255.255.255 olarak, ve geçit de 199.99.88.77 olarak tanımlanmıştır. A ucunda özel bir yönlendirme tanımına karşılık gelmeyen paketlerin yönlendirileceği bir geçerli yönlendirme mutlaka tanımlanmalıdır. Uç A: Ağ Numarası Ağ Maskesi Geçit Arabirim 0.0.0.0 0.0.0.0 199.99.88.77 210.20.30.45 Uç G: Ağ Numarası Ağ Maskesi Geçit Arabirim 210.20.30.45 255.255.255.255 199.99.88.77 199.99.88.77 G ucu için yönlendirme içerikle ilgilidir ve yukarıdaki örnek yanlızca örnek olarak verilmiştir. Bu durumda tümü 1’ lerden oluşmuş ağ maskesi 210.20.30.45 hedefli paketlerin A ucuna iletilmesini sağlamak için kullanılmaktadır ve 199.99.88.0 C sınıfı ağında 253 diğer uçta olabilir. Protokol yığını ayarlarında geçerli geçit bölümüne 199.99.88.77 girildiğinde geçerli yönlendirme girişi otomatik olarak eklenecektir. Eğer sorulmazsa mutlaka elle girilmelidir. Örnek 2.’ de belirli protokol yığınlarının ayarları konusunda detaylı bilgi verilmektedir. Örnek 2: WAN Geçidine LAN Bağlantısı Bsitlik için, bir yerel ağın Internet’ e bağlandığı aşağıdaki örnek kullanılacaktır. Bu örnek ayrıca farklı ağ maskeleri kullanılarak bir iki adet C sınıfı ağın nasıl oluşturulacağını da göstermektedir. WAN geçidi arabirimi genellikle uzaktaki WAN geçidi ile aynı ağdan bir IP adresi alır ve ayrıca WAN geçidi yerel C sınıfı ağdan farklı bir IP adresine sahip olabilir. Bu durumda aşağıda gösterilen alt ağlara bölünme birden fazla yerel segment söz konusu olmadıkça, gerekmeyebilir. Ağlar 210.20.30.0->127, 210.20.30.128->255 Ağ Maskesi 255.255.255.128 Uç A Ethernet segmentindeki herhengi bir işistasyonudur. Uç Z ise bu ethernet segmenti ile Internet servis sağlayıcıda bulunan geçit makinesi G arasındaki geçittir. Şekilde ağ üzerindeki diğer işistasyonlarıda gösterilmektedir ancak kurulumları A ucu ile aynı olacağı için bunlara değinilmeyecektir. Bu örnekte yalnızca iki alt ağ gerekli olduğundan, uç numarası bölümünden yalnızca bir bitin kullanılması yeterli olacaktır. Ağ maskesi 255.255.255.128 ikilik düzende byte’ ları belirtmek için / kullanılarak yazıldığında (Hekzadesimal FFFFFF80) 11111111/11111111/11111111/10000000 olacaktır. Söz konusu kurum tüm 210.20.30’ un (D2141E hex) tümüne sahip olduğu için aşağıdaki ağ numaraları türetilebilir (İkilik düzende): Ağ# IP Ağ Numarası 0 11010010/00010100/00011110/0 1 11010010/00010100/00011110/1 Bu sondaki 7 bitin, ağ başına 126 ucu kapsayacak şekilde uç numarası olarak kullanılmasına olanak sağlar. (Tüm 0’ lı ve tüm 1’ liler ayrılmıştır). Aşağıdaki adres aralıkları uçların kullanımı için geçerlidir: Ağ# Adres Aralığı 0 210.20.30.1’ den 210.20.30.126’ ya 1 210.20.30.129’ dan 210.20.30.254’ e Her arabirim için IP adresleri ve ağ maskeleri: Arabirim IP Adresi Ağ Maskesi Uç A 210.20.30.1 255.255.255.128 Uç Z (Net 0) 210.20.30.126 255.255.255.128 Uç Z (Net 1) 210.20.30.200 255.255.255.128 Her uç için yönlendirme tabloları aşağıdaki gibi oluşturulacaktır. Hedef adresi 0.0.0.0, özel bir yönlendirme belirtilmediği zaman kullanılacak geçerli hedefi belirtir. Uç A: Ağ Numarası Ağ Maskesi Geçit Arabirim 0.0.0.0 0.0.0.0 210.20.30.126 210.20.30.1 210.20.30.0 255.255.255.128 210.20.30.1 210.20.30.1 Uç Z: Ağ Numarası Ağ Maskesi Geçit Arabirim 0.0.0.0 0.0.0.0 210.20.30.254 210.20.30.200 210.20.30.0 255.255.255.128 210.20.30.126 210.20.30.126 210.20.30.128 255.255.255.128 210.20.30.200 210.20.30.200 Uç G: Ağ Numarası ğ Maskesi Geçit Arabirim 210.20.30.0 255.255.255.0 210.20.30.200 210.20.30.254 KA9Q NOS v920603, Phil Karn KA9Q yalnız başına bir ağa uzak erişim için kullanılabildiği gibi bir geçit olarak da kullanılabilir. Aşağıdaki ayar bütünü KA9Q’ nun uç Z olarak kullanılabilmesini sağlar. 0x60 vektöründeki paket sürücüsü LAN emülasyonunun yapan arabirimin, 0x61’ deki ise ethernet arabiriminin sürücüsüdür. ip address 210.20.30.200 attach packet 0x60 fr 1 1500 attach packet 0x61 eth 1 1500 ifconfig fr ip 210.20.30.200 netmask 0xffffff80 ifconfig eth ip 210.20.30.126 netmask 0xffffff80 tcp win 2048 tcp mss 1460 route add default 210.20.30.200 210.20.30.254 KA9Q dinamik yönlendirme için bir RIP servisine sahiptir. RIP’ in kullanımı için KA9Q elkitabına bakınız. Trumpet Winsock 2.0 Rev B, Peter Tattum Bu shareware program yanlızca bir istemci (Client) olarak kullanılır, bir yönlendirici yeteneği yoktur. Bir Ethernet paket sürücüsü kulanılarak uç A’ da kullanılabilir. Kurulum parametreleri aşağıda sıralanmıştır. IP Address : 210.20.30.1 Netmask : 255.255.255.128 Default Gateway: 210.20.30.126 Windows 95 ve Windows NT Gereketiğinde basit statik bir yönlendirci olarak kullanılabilmesine rağmen Windows 95 uç A’ da bir işistasyonu olarak kullanılması daha uygundur. Windows NT Workstation Z ucunda bir geçit olarak kullanılabilir ama A ucunda işistasyonu olarak kullanılması yine daha uygun olacaktır. Windows NT Server ise uç A veya uç Z görevini görebilir. Dinamik yönlendirme yalnızca Windows NT’ de desteklenmektedir. A Ucunda Windows 95 veya Windows NT Ethernet arabirimini ayarlamak için kullanılan kullanıcı arabirimleri Windows NT ve Windows 95’ de biraz farklıdır ancak aynı bilgiler sorulur. Denetim Masasından ulaşacağınız ağ yapılandırması bölümünden TCP/IP ayarlarını yapabilirsiniz. (Windows NT’ de Protocols’ a bakınız) IP Address : 210.20.30.1 SubNet Mask : 255.255.255.128 Default Gateway: 210.20.30.126 İleri seçenekler (Advanced Settings)’ de, DNS etkin hale getirmek ve LMHOSTS’ a gözatma seçeneği dışında, herhangi bir değişikliğe gerek yoktur. Yönlendirme tablosu MS-DOS penceresinde route print komutu girilerek görüntülebilir. Sonuç uç A için yukarıda gösterilen yönlendirme tablosuna karşılık gelmelidir. Adaptör yapılandırması Windows NT’ de ipconfig, Windows 95’ de ise winipcfg ile alınabilir. Windows 95’ de TCP/IP yapılandırması için Windows 95 Resource Kit Online Help’ de Network Technical Discussion başlığı altında TCP/IP protocol bölümüne başvurabilirsiniz. Z Ucunda Windows NT Protocols bölümünde TCP//IP’ yi seçin. Ethernet ve LAN emülatör sürücülerinin daha önce doğru olarak yüklendiği varsayılmaktadır. Her adaptör için aşağıdaki ayarları yapınız: Ethernet Adapter IP Address : 210.20.30.126 SubNet Mask : 255.255.255.128 Default Gateway: [boş] LAN Emulator Adapter IP Address : 210.20.30.200 SubNet Mask : 255.255.255.128 Default Gateway: 210.20.30.254 Yönlendirme tablosu Command Prompt’ da route print ile alınabilir. Sonuç uç Z için gösterilen yukarıdaki yönlendirme tablosuna karşılık gelmelidir. Adaptör yapılandırması ipconfig görüntülenebilir. Windows NT’ nin bu rol için ayarlanması ile ilgili olarak, Microsoft Windows NT Server TCP/IP elkitabına başvurabilirsiniz [9]. Burada ayrıca DNS, WINS, HOSTS, LMHOSTS vs. kullanımı ile ilgili detaylı bilgi de bulabilirsiniz. NetWare Server NetWare TCP/IP, Uç A veya Uç Z’ de çalışabilir. Basitleştirilerek uç A’ ya uyarlanabilecek uç Z için ayarlar aşağıda sunulmuştur. NetWare Server v3.12 için örnek bir AUTOEXEC.NCF [6]: file server name SERVER1 ipx internal net 00DEAD00 # Pburst patch’ inin yuklenmesi load pm312 load pbwanfix # Arabirim suruculerinin yuklenmesi ve protokollerin kurulması ne2000 port=320 int=f bind ipx to ne2000 net=12345678 load tcpip forward=yes bind ip to ne2000 address=210.20.30.126 mask=255.255.255.128 load LANEMU @LANEMU.cfg bind ipx to LANEMU net=87654321 bind ip to LANEMU address=210.20.30.200 mask=255.255.255.128 gate=210.20.30.254 Yönlendirme ve arabirim tabloları TCPCON NLM (Network Loadable Module) ile incelenebilir. Yönlendirmeler bu program ile değiştirelebilir ve silinebilir ancak eklenemez. RIP, OSPF ve EGP gibi dinamik yönlendirme protokolleri Netware v4.10 ‘ da desteklenmektedir. Unix ve Linux Unix ve türevleri uç A veya uç Z olarak çalışabilir. Uç Z için ayarlar aşağıda sunulmuştur. Basitleştirilerek uç A’ ya uyarlanabilir. ifconfig nat0 inet 210.20.30.126 netmask 0xffffff80 ifconfig fpi0 inet 210.20.30.200 netmask 0xffffff80 route add default 210.20.30.254 2 Ethernet cihazı nat0 ve LAN emülatörü fpi0’ ın düzgün olarak kurulmuş olduğu varsayılmaktadır. Bunlar arabirim isimleridir. Geçerli yönlendirme için metric değeri 0 üzerinde herhangi bir değer olabilir. Referansa bakınız [7]. Ifconfig veya netstat komutunu kullanarak yönlendirme tablosu ve arabirim ayarlarını görebilirsiniz. RIP, BGP ve EGP desteklenmektedir. Örnek 3: Kapalı WAN – Birbirine Bağlı LAN’ ler Bu örnek uçtan-uca bir WAN bağlantısı üzerinden iki LAN’ in nasıl bağlanılacağına ilişkindir. Ağın kapalı olduğu, Internet’ e açık olmadığı varsayılmıştır. Bu durumda IP adreslerinin seçilmesinde serbestlik söz konusudur. Ancak, Internet Assigned Numbers Authority (IANA) tarafından ayrılan adres aralıklarında olması uygundur [8]: 10.0.0.0 - 10.255.255.255 172.16.0.0 - 172.31.255.255 192.168.0.0 - 192.168.255.255 Bu örnekte, 172.20 ve 172.21 B sınıfı ağları her LAN için, 192.168.100 ağı ise WAN bağlantısı için kullanılacaktır. Ağlar 172.20.0.0->172.20.255.255 maske 255.255.0.0, 172.21.0.0->172.21.255.255 maske 255.255.0.0, 192.168.100.0->192.168.100.255 maske 255.255.255.0 Her arabirim için IP adresleri ve ağ maskeleri: Arabirim IP Adresi Ağ Maskesi Uç A 172.20.1.1 255.255.0.0 Uç Y (Net 0) 172.20.254.254 255.255.0.0 Uç Y (Net 2) 192.168.100.1 255.255.255.0 Uç Z (Net 1) 172.21.254.254 255.255.0.0 Uç Z (Net 2) 192.168.100.2 255.255.255.0 Uç K 172.21.1.1 255.255.0.0 Her uç için yönlendirme tabloları aşağıdaki gibi yapılandırılacaktır. Y ve uçları için geçerli bir yönlendirme tanımının olmadığına dikkat ediniz. Eğer Y, Z’ nin geçerli yönlendiricisi veya tam tersi olsaydı, bağlanan ağlarda olmayan bir uca yönlendirlen paketler bu iki uç arasında yönlendirme döngüsüne girerlerdi. Y, hedef ulaşılamaz durumda ise paketleri göz ardı edebileceğinden, Y’ nin A’ nın geçerli geçidi olması kabul edilebilir bir durumdur. Uç A: Ağ Numarası Ağ Maskesi Geçit Arabirim 0.0.0.0 0.0.0.0 172.20.254.254 172.20.1.1 172.20.0.0 255.255.0.0 172.20.1.1 172.20.1.1 Uç Y: Ağ Numarası Ağ Maskesi Geçit Arabirim 172.21.0.0 255.255.0.0 192.168.100.2 192.168.100.1 172.20.0.0 255.255.0.0 172.20.254.254 172.20.254.254 192.168.100.0 255.255.255.0 192.168.100.1 192.168.100.1 Uç Z: Ağ Numarası Ağ Maskesi Geçit Arabirim 172.20.0.0 255.255.0.0 192.168.100.1 192.168.100.2 172.21.0.0 255.255.0.0 172.21.254.254 172.21.254.254 192.168.100.0 255.255.255.0 192.168.100.2 192.168.100.2 Uç K: Ağ Numarası Ağ Maskesi Geçit Arabirim 0.0.0.0 0.0.0.0 172.21.254.254 172.21.1.1 172.21.0.0 255.255.0.0 172.21.1.1 172.21.1.1 Eğer biçok uçtan-uca WAN bağlantısı gerekli olsaydı, YZ Net 2 192.168.100 ağı dahilinde 64 farklı uçtan-uca linke izin verecek şekilde alt ağa ayrılablirdi. Bu alt ağ maskesi olarak 255.255.255.252 kullanılarak C sınıfı ağın, alt ağ başına iki uç adresi, bir ağ adresi ve “broadcast” yayın adresini kapsayacak şekilde 64 alt ağa bölünmesiyle gerçekleştirilir. Bu alt ağda son iki bit uç adresleri için kullanılır. IPX Yönlendirme Aşağıdaki metin bir Netware ortamında kısaca IPX yönlendirme temellerini anlatmaktadır. Daha detaylı bilgi için Novell’ in IPX yönlendirci referansına bakabilirsiniz. IPX dinamik olarak yönlendirildiğinden ve yönlendirme mimarisi ağ adreslerini otomatik olarak öğrenilmesi ile çalıştığından, yönlendirmenin çalışması için özel bir kuruluma gerek yoktur. Bu bölüm yanlızca tamamlayıcı olması için eklenmiştir. Bir IPX adresi 4 byte Ağ Numarası, 6 Byte Uç Numarası, 2 Byte Soket Numarasından oluşur. Uç numarası genellikle arabirim kartının donanım adresi olupi ağ içinde benzersiz olması gereklidir. IP’ de olduğu gibi ağ numarasının, belirli bir segmentte, tüm uçlarda aynı olması gereklidir. Soket numarası ulaşılan belirli bir servise karşılık gelir. Aşağıdaki IPX ağını ele alalım. |
||
| Dost Sitelerimiz | |
|
|
|
| Dost Sitelerimiz | |
| Arma Dizayn - Dijital Darbe - Z.K.U.D Blogcu - SosyeteForum - SHeZoFReN - SHeZoFReN - Ayna Grubum - Rusça Gülerek - Deliperi - SanalKaos - Mevzu Alemi - kudRet* - PayLaSiM-TuRK - Graphic-Turk.Com - SMF SeO Destek | |