Gönderen Konu: ACİL LÜTFEN (Okunma sayısı 1609 defa)

lomber1

BATTAL KÜPELİ.KENDİSİ MALATYALI ESKİ SANATÇILARDAN.ÇOK ÖNEMLİ BULMAM GEREK. LÜTFEN ACİL

HOCAM CEVAP BEKLİYORUM TEŞEKKÜR EDERİM

PıNaR..!

Merhaba arkadaşım.Battal Küpeli Hakkında Nasıl bır bilgi istiyorsun Bıraz daha Acık anlatırsan Yardımcı olmaya çalışırım.

lomber1

kendisi sanatçı her hangi bir albümünü

çok önemli hocam

PıNaR..!

Walla üzgünüm.Googlede Bile Çıkmıyor Bayagı Bir aradım Ama bulamadım.İlk Defa boyle Bir şeyle Karşılaşıyorum.Sanatçı dıyorsun Eser yok

lomber1

olmaz olurmu hocam ya bende bi albümü vardı kaybettim.şimdi mumla

.eğer bulursanız büyük makbule geçer.ben ozan feridun.şimdiden teşekürler.yinede siz bi bakarsanız iyi olur.

NortoN

Malatya Halk Müziğine Genel Bir Bakış
Kategori: sanat
Türkülerin tarihinin binlerce yıl öncesine dayandığının bilinmesine rağmen, bu konuda yeterince kaynak bulunduğunu ileri sürmemiz mümkün değildir. Binlerce yıl öncesinde şamanizm inancına göre semadaki mabutlara kurban sunmak,fena cinler tarafından gelebilecek kötülükleri önlemek, hastaları tedavi etmek için müzikli ayinler yapılırdı. İşte Türk müziğinin kaynağı bu ayinlerdir. Belirttiğimiz gelenek halen Kırgızlarda, Kazaklarda ve Altaylarda yaşatılmaktadır. Adından da anlaşıldığı gibi türküler Türklerin bulunduğu yerlerde üretilmiş ve Türklerin göçleri ile de dünyanın değişik yörelerine yayılmıştır.

Türkülerin özelliklerinin ve şive karakterlerinin gerçek anlamda tesbit edilmesi ile değişik yerlerdeki toplumlar arasında bağ kurulması mümkün olabilir. Çünkü: Türküler değişik toplumlarda değişik karakterler göstermektedir. Bu açıdan türkülerin menşeinin ve özelliklerinin iyi tahlil edilmesi ve yöresinin yerli yerine oturtulması elzemdir.

Malatya türkülerinin tahlil ve incelemelerine de yukarıda belirttiğimiz doğrular ışığında bakılmalıdır.

Hatta araştırmalar derinleştirilmeli zaman zaman fikir tartışmaları yapılmalıdır. Gerçeğe bu şekilde ulaşılabilir ve henüz tam anlamı ile Türkiye gündemine getirilemeyen Malatya türküleri gerçek yerine oturabilir. Malatya türkülerini ve özelliklerini su yüzüne çıkarmadaki katkılarından dolayı Muzaffer Sarısözen’e,’a, Halil Atılgan’a, Salih Turhan’a ve Süleyman Özerol’a ve diğer değerli derleyicilere peşinen teşekkür etmek isterim. Ancak; Malatya müziği o kadar çok ve derindir ki bu çalışmalar ile ancak buzdağının bir ucu görünebilmiştir. Nota bilgisine sahip Malatyalı sanatçılara çok büyük iş düşmektedir. Ne yazık ki derneklerimiz, sanatçılarımız, iş adamlarımız, gerekse de kamu kurumlarımız gerekli duyarlılığı göstermemektedirler. Bu durum bizleri çok üzmekte ve öz Malatya müziği başka taraflara kaymaktadır.

Malatya türküleri yöre ve yörede yaşayan insanların karakteri ve düşünce yapısına göre farklılıklar göstermektedir. Biz de bu durumu bilerek türkülerimizi kısım kısım ele alacağız. Mikrofon sisteminin ve düğün salonlarının olmadığı dönemlerde Malatya merkezinde düğünler kayısı ağaçlarının altında bahçelerde yapılırdı. Düğünden bir gün önce akşama doğru masalar kurulur, etler pişer, özellikle davul zurna eşliğinde halaylar çekilirdi. Söylenen türküler genellikle gazel tarzı ve uzun hava türündendi. Malatyalılar klasik sazlarla ve kıvrak havalarla pek oynamak istemezlerdi. Oynanan oyunlar, ağırlama, üç ayak, lorke, tezleme, delilo türü oyunlardı. Bu düğünlerin en renkli simaları Sami Kasap, Zurnacı Vahap ve Davulcu Saim’di.

Sayın Halil Atılgan ile Salih Turhan’ın Malatya’ya mahsus uzun havaların ve hoyratların çok az olduğu fikrine katılamıyorum. Hoyrat, maya ve gazel tarzı uzun havaların ki ben bunların hepsine birden yüksek hava diyorum, Malatya, Şanlıurfa, Elazığ, Diyarbakır kısmen de Sivas ve Erzurum ve Erzincan’da okunduğunu belirtmek ister, yukarıda saydığım illerin müziği ve şivesi arasında bağlantı kurarım. Malatyalı Fahri bir türküyü “Şu dağları delmeli” diye Elazığlı Hafız Osman Öge de “Bülbülüm bağ gezerim” diye okumuştur. Gene, Malatya adına repertuarda kayıtlı olan “Bir oda yaptırdım hurma dalından” adlı eser Şanlıurfa’da da çok yaygındır. Belki Malatya’ya ait bu tür yüksek havaların derlenmemiş ve notaya alınmamış olması sayın çok değerli araştırmacıları yanıltmış olabilir. Bu konuya değinmemin amacı Malatya merkez temel müziğinin esas anlamı ile uzun hava olduğu inancımın tersi bir düşüncenin kitaba kanaat olarak yazılmış olmasıdır. Urfa ile Malatya’nın bu tür müzik tarzını birbirine benzetir ve Malatya merkez müziğindeki ağırlığın uzun hava ve gazeller olduğuna inanırım. Halil Atılgan ve Salih Turhan’ın Malatya hakkındaki türkü kitabının sonundaki Malatyalı sanatçılara ait plak listesindeki uzun havaları saymaya kalktım fakat zaman alacağı için sayamadım. Bu liste ile değerli kitap yazarlarının çıkardığı sonuç dahi çelişki yaratmaktadır. Uzun havaların en büyük icracıları da Malatyalı Fahri, Sami Kasap, Hakkı Coşkun ve Bedri Karahan'dır. Şu anda benim elimde notaya alınmamış Malatya’ya ait elli civarında uzun hava ve gazelin bulunduğunu söyleyebilirim. Arzu edenler bunları ve bende bulunan diğer türkülerimizi notaya alabilirler. Bu uzun havalara örnek olarak Malatyalı Fahri’nin “Yolum düştü Suriye’ye Halep’e, Sami Kasap’ın “Bir dağ ne kadar yüce olsa bir kenarı yol olur” Bedri Karahan’ın “Dilek Pınarı’nın suyu kesile” isimli uzun havaları gösterilebiliriz. Malatya müziği yönünden daha çok incelemelerin ve derlemelerin yapılması benim bu kanaatimi pekiştirecektir.

Malatya yüksek havalarının icra edilmesinin çok zor olması, hayattaki sanatçıların da bu tür eserleri okuyamaması ve kaynak kişilerin de vefat etmiş olması Malatya’da uzun havanın yeterince bulunmadığını göstermez. Selahattin Alpay’ın konunun üzerine eğilerek ve çaba göstererek Malatya’ya mahsus birkaç uzun hava veya gazeli okumasını bekliyor ve Malatyalı diğer sanatçılardan da bunu istiyorum.

Malatyalılar klasik Türk müziği karakterinde halk müziği eserleri de üretmişlerdir. Klasik tarzda en fazla eser veren tambur üstadı ve büyük bestekâr, söz yazarı, müthiş ses Fahri Kayahan’dır. Sami Kasap müziğini klasik sazlarla icra ederdi. Bundan başka Kemancı Kalender’i bu listeye ekleyebiliriz. Bedri Karahan ise cümbüş çalardı. Elazığ müziğinde türküler sanat müziği kalıpları içinde okunmasına rağmen bu kalıp isimlerine Malatya’da fazla yer verilmez.

Bayanlar tarafından yapılan kına geceleri ve düğünler ayrı yerlerde yapıldığından bu düğünlerdeki türküler farklı karakterdedir. Türküler daha ziyade hareketli türkülerden ve kına havalarından oluşmuştur. Bayanlara çalanlar Kalender ile Defçi Sıddı, daha sonra da Bedri Karahan’dır. Bedri Karahan oyun türü açısından epeyi de eser bırakmıştır. “Dam üstünde un eler”, “Kernek’in tepeleri”, “Gidenin üçü güzel” gibi türküleri örnek olarak gösterebiliriz. Malatyalıların zamanında klasik sazlarla meşk etmemeleri de onların Türk sanat müziği tarzındaki eserlerle uğraşmadığı sonucunu doğurmaz.

İkinci safha, bir sonraki kuşağın yetiştiği dönemdir. Bu kuşak, Erkek Sanat Enstitüsü Radyosu’nun ve müzikli parkların açılışı ile Türkiye gündemine geldi. İkinci kuşağın en önemli ismi bana göre İlhan Kızılay’dır. Ufuk Erbaş, Selahattin Alpay, Yüksel Özkasap, Bedri Karahan, Mehmet Yumrutepe, Fahri Özyıldırım gibi sanatçılar da bu dönemde piyasaya çıktı ve tanındı. Hatta, İbrahim Tatlıses, İzzet Altınmeşe, Kâhtalı Mıçı ve Şükran Ay gibi sanatçılar da Hürriyet aile çay bahçesi ve Kernek gazinosu gibi parklarda uzun süre program yaptılar. Maalesef bugün için Malatya müziği çok sessiz.

Arguvan müziğini iki bölümde incelemek gerekir. Birincisi; Bektaşilik felsefesi uyarınca genellikle dedelik ve aşıklık geleneği ile törenlerde çalınıp söylenen müziktir. Çok eskilere dayanır ve geleneksel olarak bu günlere kadar gelmiştir. Arguvanlı en eski aşıklardan bir tanesi İsa köyünde 19. Yüzyılın sonlarında doğan Aşıki’dir. Semahlar Malatya’nın Hekimhan, Arapkir ve Akçadağ ilçelerinde de yaygındır. Arguvan’ın Minayik Köyü, samahları ile meşhurdur. Aşıklardan Hekimhan’ın Basah köyünde 1843 yılında doğan Sarı Turnam isimli samahın kaynak kişisi Hekimhanlı Esiri’yi, Mahsun Hüseyin veya Aşık Hüseyin mahlasını kullanan Hasan Hüseyin Orhan’ı, Seyit Meftuni’yi (İbrahim Memo Temiz), Muharrem Naci Orhan’ı (İkrari), Hüseyin Avni Orhan’ı (Efendi Dede), Hüseyin Temiz’i (Sarı Dede), Bayram Aksüt’ü, İbrahim Emici’yi, Arapkirli Süleyman Elver’i, Akçadağlı İbrahim Erdem’i sayabiliriz. “Küçük yaşta gurbet elde gezer divana divana” samahı Aşık Meftuni’ye, “Gel ey gönül mülk edinme bu dehri” İbrahim Emici’ye, “Gine vedalaşdı dildar-ı yaren” İbrahim Erdem’e, “Dünya umuruna meylini verme” Süleyman Elver’e, “Çektiğim cevr ile cefa” isimli samah da Bayram Aksüt’e aittir.

İkinci bölüm ise Samahların dışında kalan Arguvan ağzı Türk halk müziğidir. Bu konuda Süleyman Özerol’un kitabı piyasaya çıkmış ama henüz kitabı tedarik edemedim. Kitabın uzun araştırmalar sonucu hazırlandığını biliyorum. Bu müzik, halka en yakın müzik olup çok yalındır ve konuşmaya yakın bir şekilde söylenir. Sözlerinde aman, soyğa, ölem, neydem gibi kelimeler bulunan yalın ve halkın konuşma dili şeklinde söylenen türküler duyarsanız buna Arguvan ağzı türkü diyebilirsiniz. Arguvan ağzı türkü Çamşığı’dan başlayıp Hekimhan, Akçadağ, Doğanşehir’den geçerek bir çizgi halinde Adana’ya ve Gaziantep’e kadar uzanır. Farklı yörelerde türkülerin farklı yorumlanması Arguvan ağzı olma özelliğini yitirtmez. Esas itibariyle Arguvan ağzı müzik uzun havalardan meydana gelmiştir. Hareketli makamları da daha ziyade aksak ritimlidir. Ancak burada dikkatimi çeken bir nokta aksak ritmin Türkiye’de en çok Doğanşehir ile Arguvan’da yaygın olduğunu gözlememdir. Kanaatim odur ki uzun hava yönünden hem de aksak ritimli türküler yönünden Doğanşehir ve Arguvan birbirlerini etkilemiştir. Malatya kokan aksak ritimli türküler Türkiye geneline yerleşmek üzeredir. Bu türkülere örnek olarak, “Beni dertten derde saldın”, “Gelin oldum Karabük’ün eline”, “Uyle gelin, Beylerderesi’nden aştım gediği”, “Ören’e vardım da Ören höyüğü”, “Bir ay doğar ilk akşamdan geceden”, “Aşağıdan bir yel esti” gibi türkülerdir. Son zamanlarda bu türde besteler dahi yapılmaya başlanmıştır. Arguvan müziğinin önemli kaynak kişileri ve okuyucuları Aliseydi Adıgüzel, Muharrem Temiz, Zeki Salman, Hasan Durak, Teslim Budak, Cemal Öztaş, Erhan Yılmaz, Mehmet Balaman gibi sanatçılardır.

Hekimhan türküleri de Arguvan ağzı türküleri ile benzerlik içermekte olup, en ünlü kaynak kişi ise Kemal Keskin’dir. Sanatçı, “Bir güzel methedem ortadır boyu”, “Mehrali Bey”, “Soku dibinde kuzu”, “Çıktım dağların başına” gibi türküleri gündeme getirmiştir.

Akçadağ türküleri hakkında yeterince araştırma yapılmamıştır. Daha ziyade Arguvan ağzı uzun havalar çalınıp söylenmektedir. Akçadağlı sanatçılardan Aşık Abdullah Gülhani’yi, İlhan Kızılay’ı, Aşık Hamit Ertaş’ı , Mustafa Sezer’i ve Abdullah Kalkan’ı sayabiliriz. Abdullah Gülhani, “Akçadağ’ın düzüne” ve “Bağçanızda bir daş attım vişneye” isimli türküleri ile ünlenmiştir. İlhan Kızılay “Örenli gelin” isimli uzun havaya kaynak kişilik yapmış, “Karlık’ta balın olam”, “Ağla ki gözlerim” gibi Malatya türkülerini de gündeme taşımıştır. Bir Akçadağlı olarak Akçadağ belediyesinin internet sitesinde Akçadağlı sanatçılara ve Akçadağ türkülerine yer verilmesini talep ediyorum.

Doğanşehir’de de daha ziyade Arguvan ağzı uzun havalar ile ağır halaya benzer aksak ritimli türküler çalınıp söylenir. En ünlü sanatçılar; Hanifi Ünver, Sıddık Doğan, Battal Küpeli, Mahmut Atabay, Mümtaz Yıldırım, Fehmi Günaydın’dır.

Darende türküleri daha farklı ve hareketli ve klasiğe yakındır. Darende türkülerini repertuara kazandıran Nazmi Özalptır. Ali Gürbüz ve Mustafa Zengin’i bu arada zikretmek gerekir. Darende’nin “Dereden duman kalktı”, “Su gelir lüle lüle”, “Çık daldan erik devşir” gibi türküleri vardır.

Arapkir’de yukarıda bahsettiğimiz gibi semahlar ve Eğin tarzı türkülere rastlanır. Saadettin Özdağ, Azmi Fenercioğlu ve Süleyman İkinci’nin kaynak kişiliğini yaptığı türküler vardır. Bunlar “Atlar eğerlendi”, “Büyük cevizin dibi” gibi türkülerdir.

Bu yazım, araştırma yapacaklara kuşbakışı bir fikir verebilir. Hep beraberce el ele vererek çok zengin Malatya halk müziğini gerçek yerine ulaştıralım, müzik ve kültürümüze sahip çıkalım.

İşte o Malatya Türkülerinden bir kaç tanesi:
Malatya Malatya bulunmaz eşin
Gönülleri coşturur ayla güneşin

Aman anom aman anom Kernekli misin
Kerneğe gelmeye de yeminli misin

Malatya'yı baştan başa çiçek bürüdü
Tanrı takmış alnına yeşil zümrüdü
(Malatya'nın gençleri almış yürümüş)

Aman anom aman anom Kernekli misin
Kerneğe gelmeye de yeminli misin

Fırat kenarında yüzen kayıklar
Ölem kayıklar n'edem kayıklar
Anam ağlar bacım beni sayıklar
Ölem sayıklar n'edem sayıklar
Başına toplanmış bağrı yanıklar
Ölem yanıklar n'edem yanıklar

N'ettim size verin benim yarımı
N'edem yarımı
N'ettim size beni yare götürün
N'edem götürün

Elbisem duvarda asılı kaldı
Ölem vay kaldı n'edem vay kaldı
Çeyizim sandıkta basılı kaldı
Ölem vay kaldı n'edem vay kaldı
O yar benim ile küsülü kaldı
Ölem vay kaldı n'edem vay kaldı

N'ettim size verin benim yarımı
N'edem yarımı
N'ettim size beni yare götürün
N'edem götürün

Kayanın Dibinde Mal mı yayılır

Kayanın dibinde mal mı yayılır
Döşeğin üstünde nar mı soyulur
Birgün görmeyinen yar mı sevilir
Gecesi gündüzü bir olmayınca

Karanfil ekmişim gül ekmemişim
Unutmuş dibine su dökmemişim
Sanki ayrılığı ben çekmemişim
Çekerim ayrılık seni bir zaman

Bir çift bülbül oldum kondum dikene
Tükettin ömrümü ömrün tükene
Sen de bilirsin ki başka yarim yok
Arar deli gönül bulur bir tane